ชุมชนไทยทรงดำบ้านดอน

ชุมชนไทยทรงดำบ้านดอน ( ศูนย์ฟื้นฟูวัฒนธรรมไตดำโบราณ )

ศูนย์ฟื้นฟูวัฒนธรรมไตดำโบราณตั้งอยู่ในชุมชนบ้านดอน อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 อาคารพิพิธภัณฑ์เป็นสถาปัตยกรรมที่คงเอกลักษณ์ของไทยทรงดำ ที่เรียกว่า

“ เฮือนกระดองเต่า ” ทุนการสร้างเรือนหลังนี้เกิดจากการนำผ้าและของสะสมให้คนทั่วไปในเฟซบุ๊กร่วมกันประมูล รวมทั้งมีการเปิดรับบริจาคสมทบทุนจากคนที่สนใจ ทั้งจากในประเทศและต่างประเทศ

การตั้งชื่อพิพิธภัณฑ์ว่า ศูนย์ฟื้นฟูวัฒนธรรมไตดำโบราณ เริ่มจากการพูดคุยกับผู้สูงอายุในชุมชนเกี่ยวกับคำว่า ผู้ไต ผู้ไตดำ ที่เปลี่ยนมาเป็น ลาวโซ่ง และถูกใช้มาอย่างต่อเนื่อง ส่วนคำว่า ไทดำ เพิ่งถูกใช้เรียกเมื่อประมาณ 10 – 20 ปีที่ผ่านมา เพราะฉะนั้น การสร้างพิพิธภัณฑ์เพื่ออนุรักษ์และฟื้นฟูวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยทรงดำ จึงได้นำคำว่า ‘ ศูนย์ฟื้นฟูวัฒนธรรม ’ , ‘ ไตดำ ’ และ ‘ โบราณ ’ เพื่อสื่อถึงความดั้งเดิมของกลุ่ม

จุดประสงค์หลักในการก่อตั้งศูนย์ฟื้นฟูวัฒนธรรมไตดำโบราณ เพื่ออนุรักษ์ สืบทอด ฟื้นฟูประเพณีวัฒนธรรมและสถาปัตยกรรม อย่างผ้า เครื่องแต่งกายและวิธีการทอแบบโบราณของชาวไทยทรงดำ ชุมชนบ้านดอน ที่คุณอธิป ย้อนเพชร เป็นผู้รวบรวมองค์ความรู้จากรุ่นปู่ย่าตายาย และศึกษาจากแหล่งเก็บสะสมอื่น

การสร้างเฮือนกระดองเต่าเกิดจากความร่วมมือกันของคนในชุมชน เริ่มจากการหาเสาเก่าจากหลายสถานที่ที่เป็นเสายุ้งข้าว ใช้หวายมัดแทนการตอกด้วยตะปู ตั้งแต่โครงหลังคาและปูด้วยหญ้าคา ส่วนโครงสร้างหลักใช้วิธีการเข้าไม้ตามแบบโบราณ ผู้สูงอายุเล่าว่า เฮือนกระดองเต่า หรือที่คนในชุมชนเรียกว่า เฮือนลาว หายไปจากชุมชนเมื่อประมาณ 60 – 70 ปีมาแล้ว เพราะฉะนั้น การสร้างเรือนหลังนี้จึงเป็นหลังแรกของชุมชนที่พยายามอนุรักษ์รูปแบบโครงสร้างแบบดั้งเดิมไว้ เพื่อปลุกวิญญาณความเป็นตัวตนของชาวไทยทรงดำ ที่เต็มไปด้วยขนบธรรมเนียมผ่านวิธีการปลูกสร้าง นอกจากนี้ ยังมีความตั้งใจสร้างยุ้งข้าวของชาวไทยทรงดำเพิ่มอีกหลัง เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้แก่คนทั่วไป หรือผู้ที่สนใจศึกษาเรียนรู้วิถีชีวิต การทำมาหากินของคนในอดีต

ลักษณะอาคารเป็นเรือนยกพื้นใต้ถุน ใช้สำหรับย้อมและทอผ้าของชาวไทยทรงดำทำเป็นสินค้า เพื่อสร้างรายได้ให้กับศูนย์ฟื้นฟูวัฒนธรรมไตดำโบราณ บริเวณใต้ถุนเรือนมีกี่ทอผ้า จำนวน 2 หลังตั้งอยู่ นอกจากนี้ยังมีครกกระเดื่อง ซึ่งเป็นวัตถุที่สะท้อนให้เห็นวิถีชีวิตในอดีตของชาวไทยทรงดำบ้านดอน อีกทั้งยังมีหม้อนิลที่เป็นเครื่องมือเครื่องใช้ในการถักทอเส้นฝ้ายให้กลายเป็นเสื้อผ้าและเครื่องแต่งกายของไทยทรงดำ

ชั้นสองของเรือนแบ่งพื้นที่ออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ ชาน ภายในเรือน และกว๊าน โดยเฮือนกระดองเต่ามีตำนานที่เกี่ยวข้องกับชาวไทยทรงดำ ซึ่งเต่าเป็นสัตว์ที่ช่วยชีวิตมนุษย์ จึงได้จำลองเรือนที่พักให้มีลักษณะคล้ายกระดองเต่า ส่วนขอกุดที่ประดับอยู่บนหลังคาเรือนเกี่ยวข้องกับตำนานวัวควาย ที่มนุษย์ได้มาจากพญาแถนในการทำมาหากิน ตามหลักของบ้านไทยทรงดำ โครงสร้างภายในตัวเรือนต้องเป็นจำนวนเลขคี่ หากจำนวนห้องลงท้ายด้วยเลขคู่ จะเรียกว่า ห้องหรือบ้านผี ฉะนั้นตัวบ้านคนจึงต้องมี 3 ห้อง เพื่อให้แยกออกจากผี

ที่นี่อนุรักษ์ความเป็นไตดำโบราณเอาไว้ เป็นวัฒนธรรมที่ไม่ค่อยได้เห็นมากนัก จึงอยากชวนท่านที่สนใจ

มาเยี่ยมชมวัฒนธรรมไตดำโบราณ เพื่ออนุรักษ์ไว้ให้คงอยู่สืบต่อไป เปิดให้เข้าชมทุกวันและไม่เสียค่าเข้าชม